Witte sneeuw. Groen gras. Een ronde cirkel. Je weet dat daar speciale benamingen voor bestaan, maar wat dan precies pleonasmen of tautologieën zijn is je een raadsel? Het zijn in ieder geval voorbeelden van stijlfiguren. Deze worden gebruikt om dat wat je wilt vertellen sterker uit te drukken. Anders gezegd: je gebruikt ze om indruk te maken op je lezers.

Wanneer je op Google zoekt naar stijlfiguren dan is het eerste zoekresultaat, van – hoe kan het ook bijna anders – Wikipedia. De omschrijving die je daar vindt is: ‘Een stijlfiguur, uit het Latijn figura, of stijlmiddel is het doelbewuste gebruik van een of meer woorden die afwijken van de gebruikelijke betekenis. Dit wordt met name in de literatuur en de retorica veel gebruikt om een bepaald effect bij de lezer te bereiken.‘

Weet je dat ook weer 🙂

Er zijn nogal wat stijlfiguren. En ze zijn ook best verwarrend. Om een beetje orde in de chaos te scheppen lees je in dit artikel meer over de volgende stijlfiguren: alliteratie, contaminatie, eufemisme, litotes, hyperbool, paradox, pleonasme, tautologie en tegenstelling (antithese). Ze worden veelal gebruikt om een verhaal of boodschap duidelijker en meer beeldend te maken. Hopelijk weet je na het lezen van dit artikel wat de verschillende stijlfiguren betekenen. Vind je alleen de uitleg nog te cryptisch? Dan scheppen de concrete voorbeelden vast meer duidelijkheid.

Alliteratie

Bij een alliteratie gebruik je twee woorden waarvan de eerste klinkers of medeklinkers van de woorden hetzelfde zijn.

  • Heerlijk, helder, Heineken
  • Handige Harrie, die buurman van mij.
  • Nooit, nooit ga ik nog eens op vakantie naar…

Contaminatie

Bij een contaminatie worden twee uitdrukkingen door elkaar gebruikt. Meestal is het een verspreking en klopt het dus niet. Dit doe je dan ook liever niet in een geschreven tekst. Doe je het wel, dan – hoop ik – dat je het doet om een punt te maken.

  • Uitprinten (juist is: printen of uitdraaien)
  • Wil graag (juist is: ik wil of ik zou graag)
  • Kost duur (juist is: is duur of kost veel)
  • Bevroren ijs (juist is: bevroren water of ijs)
  • De kans is uitgesloten dat (juist is: er is geen kans of het is uitgesloten dat)

Eufemisme

Met dit stijlfiguur breng je iets onder woorden wat niet prettig of netjes is. Maar dan op een nette manier.

  • In plaats van verwijderen kun je ruimen gebruiken
  • In plaats van spam kun je e-mailmarketing gebruiken
  • In plaats van gehandicapt kun je anders begaafd gebruiken
  • In plaats van lelijk kun je niet mijn smaak gebruiken

Litotes

Gebruik je litotes in je verhaal, dan doe je een mededeling door het tegenovergestelde te ontkennen. Klinkt vrij cryptisch misschien. Hopelijk maken onderstaande voorbeelden het wat duidelijker voor je.

  • Ik vind dat geen verkeerd plan (Ik vind dat een goed idee)
  • Hij is niet achterlijk. (Hij is juist slim)
  • Dat is niet onwaarschijnlijk. (Dat kan zomaar eens gebeurd zijn)

Hyperbool

Bij een hyperbool druk je iets op een nogal overdreven manier uit. Dat doe je om een punt te maken, bijvoorbeeld dat je iets niet leuk vindt, of dat je lang hebt staan wachten.

  • In Nederland regent het 300 van de 365 dagen.
  • Ik heb honderd jaar op je staan wachten.
  • Er lijkt geen eind te komen aan deze verhuizing.

Paradox

Een paradox bestaat uit meerdere dingen waarvan je in eerste instantie denkt dat het niet kan. Iets anders blijkt het geval… We spreken dan van een schijnbare tegenstelling.

  • Schrijven is de kunst van het schrappen.
  • Hoe gespecialiseerd je bent, hoe minder je kunt.

Pleonasme

Bij dit stijlfiguur gebruik je een eigenschap (bijvoeglijk naamwoord) om de nadruk op een ander onderwerp (zelfstandig naamwoord) te leggen.

  • De gele zonnebloemen staan zo mooi in onze tuin.
  • Er ligt flink veel witte sneeuw op de bergtoppen.
  • Het groene gras ligt er goed bij deze zomer.

Tautologie

Twee keer precies hetzelfde zeggen, maar met verschillende woorden. Dit wordt nog wel eens verward met een pleonasme. Het verschil is dat bij een tautologie de verschillende woorden hetzelfde betekenen. Bij een pleonasme legt het ene woord de nadruk op het andere.

  • Altijd en eeuwig
  • Eenzaam en verlaten
  • Gratis en voor niets
  • Open en bloot

Tegenstelling (antithese)

Bij dit stijlfiguur combineer je tegengestelde dingen om ze meer op te laten vallen.

  • Nederlandse grootste miljonair gaat op de kleintjes letten.
  • Ik heb voor heel veel geld erg weinig boodschappen gehaald.